Strona główna

Archiwum z roku 2002

Spis treści numeru 1/2002

Miejsce jedyne, niepowtarzalne
Poprzedni Następny

Okolice nauki

Wola Okrzejska jest miejscem, które należy odwiedzić.
Dopóki jeszcze jest Sienkiewiczowskim miejscem.

Monika Szabłowska

Fot. . Monika Szabłowska

 Oblęgorek jest miejscem przypisanym Henrykowi Sienkiewiczowi, właściwie stanowi znak identyfikujący jego nazwisko z polskim krajobrazem. Wola Okrzejska znana jest głównie osobom żywiej interesującym się życiem oraz twórczością noblisty. Znajduje się na rozstaju Mazowsza, Lubelszczyzny i Podlasia, stanowiła źródło inspiracji i fascynacji pisarza. Powiat łukowski, województwo lubelskie, niedaleko Okrzei, małego miasteczka z nieprawdopodobną perłą, jaką jest kościół św.św. Piotra i Pawła, powstały w II poł. XVIII w., a ufundowany przez prababkę pisarza Teresę z Lelewelów Cieciszowską (na kopule są dwa freski nawiązujące do Sienkiewiczowskich dzieł: spotkanie św. Piotra z Jezusem i ojciec Kordecki broniący Częstochowy). Na okrzejskim cmentarzu pochowana jest matka pisarza.

Wola Okrzejska należała do rodziny Cieciszowskich–Sienkiewiczów prawie 100 lat (1781-1870). Po śmierci babki została sprzedana Bernsteinowi, który – jak wieść niesie, a czyny poświadczają – nie lubił Henryka Sienkiewicza tak bardzo, że przez długie lata utrudniał usypanie kopca na cześć noblisty.

Tutaj właśnie, w oficynie dworskiej w Woli Okrzejskiej, urodził się Henryk Sienkiewicz. Wspólnie ze swoim rodzeństwem spędził tu lata beztroskiego dzieciństwa. Tu Stefania Sienkiewiczowa często grywała (ucząc również dzieci) na ukochanym fortepianie, sprowadzonym wprost z Paryża. Fortepian udało się odnaleźć, stoi teraz dumnie w największym z saloników (najprawdopodobniej w tym, gdzie na świat przyszedł mały Henryś).

ROMANS MUZEALNY

Każde muzeum ma swojego dobrego ducha-opiekuna, dzięki któremu w ogóle powstaje albo udaje mu się przetrwać najgorsze chwile. W przypadku Muzeum Sienkiewicza można napisać obszerny romans – w tym etymologicznym słowa znaczeniu – niestety, o równie prawdziwym tragicznym zakończeniu. Pominę wstęp i skupię się na zawiązaniu akcji, jakie wyznaczone zostało przez datę 14 (15) grudnia 1965 r., kiedy to Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie podjęło uchwałę (nr 306) o powołaniu Muzeum H. Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej. 2 października 1966 r., w obecności wielu przybyłych z różnych stron gości i krewnych pisarza, nastąpiło oficjalne otwarcie połączone z sesją naukową, której patronował m.in. Julian Krzyżanowski. Gala była wielka, muzeum wprost przeciwnie – malutkie, ledwo trzy sale wystawowe, jeden medal, jedno popiersie, 17 książek, trochę wycinków prasowych oraz jeden obraz. Jednakże nie skromne zbiory były bolączką organizatorów, a brak kustosza. Niestrudzonego don Kichota, idealisty i marzyciela, którego fascynacja miejscem i pisarzem byłaby większa niż ponura i głucha rzeczywistość.

W odległym Kutnie jeden ze stałych czytelników „Światowida” (magazynu turystycznego) przeczytał artykuł o powstałym w Woli Okrzejskiej samotnym muzeum. Opis miejsca nie był zachwycający: najbliższy przystanek autobusowy znajdował się w Adamowie, tj. 9 km od Woli, drogi dojazdowej brakowało, a chleb przywoziło się tu dwa razy w tygodniu.

– Napisałem wtedy pismo do Powiatowej Rady w Łukowie – wspomina z uśmiechem Antoni Cybulski, dyrektor muzeum – do Wydziału Kultury, że z chęcią obejmę placówkę. Przyjechałem tu w styczniu 1967 r.

Od 1 marca został oficjalnie dyrektorem muzeum. Przez 34 lata swojej pracy, przy pomocy rodziny (wspólnie z żoną Anną opiekują się zbiorami, wydali przewodnik po muzeum oraz widokówki przedstawiające piękno tego miejsca; syn Cezary wykonał zdjęcia), pan Antoni dokonał cudu, jeśli można użyć takiego określenia.

ZASOBY

Sale muzealne podzielone są tematycznie, znajdują się tu ekspozycje stałe oraz czasowe. W sali pierwszej, prócz kopii tablicy upamiętniającej chrzest Henryka Sienkiewicza w okrzejskim kościele, wisi tablica genealogiczna rodu (krewnymi noblisty byli m.in.: Deotyma, Joachim Lelewel, Ignacy Chrzanowski) oraz przedstawione są dokumenty poświadczające usypanie w 1938 r. kopca (zdjęcia, zaświadczenia o składkach, relacja z ceremonii przekazania kopca). Dzięki inicjatywie p. Antoniego w 1980 r. na szczycie kopca stanęło popiersie pisarza wykonane przez Mariana Gardzińskiego.

W kolejnych salach znajdują się materiały dotyczące życia i twórczości Sienkiewicza, z czasu jego współpracy m.in. z „Gazetą Polską”, „Niwą”, „Przeglądem”; z czasów, gdy był w Ameryce, i tych ostatnich, kiedy wyjechał do Szwajcarii; zdjęcia, wycinki z prasy, karta wstępu na nabożeństwo żałobne (sprowadzenie zwłok pisarza do Polski i pochówek na Powązkach przerodziły się w manifestację narodową, dlatego wyprodukowano specjalne karty dla oficjalnych gości). Wystawa czasowa poświęcona jest dwóm ekranizacjom W pustyni i w puszczy. prócz fotosów, różnych wydań książkowych, znajdują się rysunki dzieci inspirowane tymże filmem, a nadesłane z całego kraju. Oprócz tego są tu obrazy p. Kwiatka, malarza z Czemiernik, grafiki, rzeźby ludowe. W kolejnym z salonów na uwagę zasługują obrazy: F. Kostrzewskiego Janko Muzykant (1904) oraz Bohun F. Pautscha (1927). W biblioteczce odnaleźć można białe kruki, np. Iliadę Homera wydaną w 1800 r. Jest tu również maszyna do pisania, którą ponoć Sienkiewicz zawsze zabierał ze sobą w podróż, lecz nigdy z niej nie korzystał. W ostatnim z saloników znajdują się meble pochodzące z tamtego okresu, portret Sienkiewicza z 1904 r. wykonany ołówkiem przez Marię Eysmondową, wieloletnią przyjaciółkę pisarza.

Fot. . Monika Szabłowska

Muzeum posiada dość bogaty księgozbiór (1500 tomów), na który składają się: dzieła, przekłady, analizy krytyczne, opracowania naukowo-techniczne oraz wycinki prasowe, czasopisma. Dzięki inicjatywie dyrektora muzeum posiada w swoich zbiorach liczne medale, rzeźby, grafiki, obrazy i zdjęcia.

– Muzeum, mimo że jest placówką małą, każdego roku organizuje konferencje – wyjaśnia Antoni Cybulski – sesje poświęcone życiu i twórczości bądź też tematycznie związane z daną powieścią czy rocznicą.

W Polsce istnieje ponad 200 szkół, których patronem jest Henryk Sienkiewicz, 25 z nich jest w województwie lubelskim. Dyrektor Cybulski utrzymuje z nimi stały kontakt, jako człowiek operatywny i przedsiębiorczy wierzy, że im wcześniej rozbudzi się w młodzieży miłość do literatury, tym będzie ona trwalsza, przyczyniając się do ciągłego jej poznawania.

MUZEUM A TERAŹNIEJSZOŚĆ

– Ta placówka jest mała, skromna, ale żyje i jest potrzebna społeczeństwu, a także, przypuszczam, ludziom, którzy kochają Sienkiewicza – stwierdza z uśmiechem p. Antoni, spoglądając z dumą na muzealne eksponaty.

Patrząc na osiągnięcia kinematografii polskiej najlepszym scenarzystą ostatnich lat jest niejaki Henryk Sienkiewicz z Woli Okrzejskiej. Potop, W pustyni i w puszczy, Quo vadis to megaprodukcje utwierdzające entuzjastów oraz niedowiarków, że Sienkiewicz wielkim pisarzem jest... Można by nawet rozważać swoisty fenomen, jakim jest renesans twórczości noblisty. Można być za lub nawet przeciwko Sienkiewiczowskiej sztuce pisania, lecz jedno jest pewne – bez jego dzieł literatura polska byłaby uboższa o tych wspaniałych Kmiciców, Wołodyjowskich czy rubasznych, acz walecznych Zagłobów.

W tym roku mija 156. rocznica urodzin pisarza, 86. rocznica jego śmierci, 36. – działalności muzeum. Społeczeństwo polskie w 1900 r. ofiarowało Sienkiewiczowi pałacyk w Oblęgorku w podziękowaniu za twórczość, Wola Okrzejska to symbol narodzin nie tylko pisarza, lecz po części i jego dzieł (ponoć niektórzy z sąsiadów czy znajomych byli prototypami późniejszych postaci literackich). W tym miejscu przyszły noblista poznawał, oprócz czaru muzyki, potęgę słowa potrafiącego w niezwykły sposób oddać ulotność wyobrażeń.

Najprawdopodobniej jednym z jego miejsc ukochanych był park. Dawniej bardzo rozległy i rozbudowany, obecnie jest mały, lecz zadbany. Tuż przy muzeum znajduje się szkoła i droga dojazdowa, nie najlepsze to rozwiązanie. Jednak są i dobre tego strony – nawet ci, którzy nie wiedzą o istnieniu muzeum, przejeżdżając odwiedzają go, dzięki temu liczba gości wciąż wzrasta.

WIRTUALNE MUZEUM

Na przekór wszystkim zagrożeniom dyrektor Antoni Cybulski, a może właśnie po to, aby ratować swoją miłość, muzeum, realizuje nieprawdopodobny, jak na polskie warunki, pomysł. Tworzy stronę internetową prezentującą małe miejsce na mapie Polski – Wolę Okrzejską. Wystarczy wpisać adres: www.wola.okrzejska.prv.pl, a można szybko przenieść się wprost do Muzeum Sienkiewicza. Za pomocą magicznych prostokątów umieszczonych na oficjalnej stronie otrzymujemy informację o: Henryku Sienkiewiczu, historii muzeum, wystawach, ekspozycji stałej, innych muzeach (tj. o Oblęgorku i Muzeum Literackim w Poznaniu). Poza tym można obejrzeć zdjęcia prezentujące wnętrza sal muzealnych i samo muzeum z zewnątrz. Są również fotografie kopca Sienkiewicza i popiersia pisarza. Prezentacje otwierają fotosy z pleneru rzeźbiarskiego, który odbył się w Woli Okrzejskiej w maju 1998 r. Inicjatorem i organizatorem był Antoni Cybulski, realizatorami pomysłu – zapaleni artyści różnych profesji (m.in. murarz, rolnik, mechanik samochodowy). Pracowali dwa tygodnie, wynagrodzenie otrzymali skromne, a efekty ich pracy stanowią główną ozdobę parku, alejek prowadzących do muzeum. Rzeźby przedstawiają sześć postaci: Janka Muzykanta, Helenę, Azję, Wołodyjowskiego w habicie, Henryka Sienkiewicza oraz Zagłobę. wykonane z topolowego drewna przyciągają turystów, nieświadomych nawet, że jest to wizytówka okrzejskiego muzeum. Prezentowane zdjęcia wykonał Cezary Cybulski, utrwalając na nich chwile znaczące dla historii placówki. Ostatni przycisk umożliwia zwiedzającym bezpośredni kontakt z muzeum, opisanie swoich wrażeń, refleksji związanych z wirtualną wycieczką po Muzeum Sienkiewicza.

Jak na tak małe miejsce dzieje się tam wiele, a wszystko to dzięki nieprawdopodobnemu zaangażowaniu Antoniego i Anny Cybulskich oraz ich syna Cezarego. Ich postawa, a przede wszystkim determinizm i zapał wzbudzają podziw nie tylko wśród zwiedzających (a, proszę mi wierzyć, tych jest naprawdę wielu), lecz i wśród pracowników innych obiektów muzealnych.

Wola Okrzejska jest miejscem, które należy odwiedzić. Dopóki jeszcze jest Sienkiewiczowskim miejscem.

Muzeum czynne (oprócz poniedziałków) od 10 do 17. Adres: Muzeum Henryka Sienkiewicza, Wola Okrzejska, 21–400 Okrzeja, tel. (0-25) 755 90 00.

Komentarze