Okolice nauki

W zakresie 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej, ukierunkowanego 
na wspieranie badań naukowych, prowadzonych wspólnie przez kraje członkowskie 
i stowarzyszone, utworzono program stypendialny. Jego patronką została Maria Curie.

Anna Wiśniewska

  17 grudnia 2002 r. Komisja Europejska ogłosiła zasady programu, w ramach którego naukowcy, w tym oczywiście i polscy, mogą ubiegać się o stypendia na prowadzenie badań, nie tylko w krajach europejskich, ale również w laboratoriach naukowych na całym świecie. Stało się to możliwe dzięki założeniu, że jednym z kluczowych elementów budowania Europejskiej Przestrzeni Badawczej i rozwoju nauki europejskiej jest wymiana i kształcenie naukowców, przekazywanie wiedzy i doświadczeń pomiędzy jednostkami naukowymi, przedsiębiorstwami a światem nauki oraz pomiędzy różnymi dyscyplinami.

DOŚWIADCZENIE I MOBILNOŚĆ

Zgodnie z tym założeniem, w ramach kolejnego 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej (2003-06), ukierunkowanego na wspieranie badań naukowych, prowadzonych wspólnie przez kraje członkowskie i stowarzyszone, utworzony został program stypendialny. Jego patronką została Maria Curie. W okresie najbliższych czterech lat Komisja Europejska zamierza przeznaczyć na jego realizację 1,58 mld euro. W skład tego programu wchodzi dwanaście różnych rodzajów stypendiów, w ramach których mogą być prowadzone badania we wszystkich dziedzinach naukowych, ale realizowane tematy powinny mieć znaczenie dla wspólnoty europejskiej, a nie koncentrować się na potrzebach jednego kraju.
Stypendia te przeznaczone są dla naukowców, którzy mają przynajmniej tytuł magistra. Oznacza to, że nie mogą z ich skorzystać studenci studiów magisterskich czy licencjackich, nawet zaangażowani w prace naukowe. Kolejną ważną zasadą jest tzw. mobilność, czyli możliwość uzyskania stypendium pod warunkiem, że wyjedziemy z kraju i przez jakiś czas (minimum 2 miesiące, maksimum 3 lata) będziemy pracować poza jego granicami, głównie w krajach członkowskich Unii Europejskiej lub stowarzyszonych. Doświadczeni uczeni, a do tej kategorii KE zalicza osoby, które mają tytuł doktora lub przynajmniej od czterech lat zaangażowanie są w realizację prac badawczych, mogą także wyjechać poza Europę i pracować w uznanych laboratoriach, np. w Japonii, Stanach Zjednoczonych, Rosji czy Meksyku.

Kolejną cechą tego systemu jest możliwość otrzymania funduszy przez badaczy z tzw. krajów trzecich (wszystkie kraje nieczłonkowskie i niestowarzyszone z UE) oraz naukowców europejskich pracujących od co najmniej pięciu lat poza Europą, które to fundusze pozwolą na pokrycie kosztów badań prowadzonych przez nich na kontynencie europejskim. Dodatkowy system grantów reintegracyjnych ma zapobiec zjawisku „drenażu mózgów” i zachęcić badaczy europejskich do powrotu do kraju ojczystego lub do pozostania w Europie po zakończonym stypendium.

Stypendia Marii Curie, przyznawane zwycięzcom kolejnych konkursów, są finansowane przez Komisję Europejską do 100 proc. i pokrywają m.in. koszty prowadzonych badań, wynagrodzenie, podróż czy koszty administracyjne instytucji przyjmującej. Pracować możemy w uczelniach, w instytutach i laboratoriach badawczych, przedsiębiorstwach, w tym małych i średnich, jednym słowem tam, gdzie prowadzone są badania naukowe.

Aby otrzymać stypendium, należy przygotować wniosek zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej i wysłać go do KE w podanym w konkursie terminie. W zależności od rodzaju stypendium może go napisać indywidualny uczony albo tzw. instytucja przyjmująca. W pierwszym przypadku, doświadczony badacz (definicja powyżej) sam może wybrać sobie organizację, do której chce pojechać i wspólnie z nią przygotować projekt. W drugim przypadku, taki projekt pisze sama instytucja, która określa w nim liczbę uczonych, których przyjęłaby na stypendium w okresie czterech lat. Po zaakceptowaniu prowadzi ona selekcję zgłaszających się do niej doświadczonych lub początkujących naukowców (czyli tych, którzy są u progu kariery naukowej, np. doktorantów, osób, które ukończyły studia wyższe i nie mają jeszcze czterech lat doświadczenia w prowadzeniu badań naukowych; wiek nie ma tutaj żadnego znaczenia).

RODZAJE STYPENDIÓW MARII CURIE

I. Stypendia stymulowane przez instytucje

Mają one wspierać sieci naukowe, instytuty badawcze i przedsiębiorstwa w realizowaniu programów szkoleń i staży naukowych. W ramach 4-letnich kontraktów finansowanych przez KE będą przyjmowały naukowców. Mogą one do 30 proc. swojego budżetu przeznaczyć na przyjmowanie naukowców spoza UE i krajów stowarzyszonych.

Sieci badawczo-szkoleniowe MC mają pomóc zespołom naukowym w tworzeniu międzynarodowych konsorcjów, których głównym celem będzie przygotowanie i prowadzenie szkoleń dla naukowców, głównie stojących u progu kariery naukowej. Konsorcja powinny tworzyć się wokół projektu badawczego, będącego przedmiotem zainteresowania partnerów. Szczególny nacisk kładziony jest na projekty wielodyscyplinarne i międzysektorowe. W skład sieci badawczo-szkoleniowej powinno wchodzić minimum trzech partnerów z trzech krajów, w tym przynajmniej dwóch z krajów członkowskich lub kandydujących. Doświadczenia poprzedniego programu wskazują jednak, że średnio w skład sieci wchodzi 8 partnerów. W ramach 4-letniego dofinansowania partnerzy konsorcjum mogą oferować stypendia trwające od 3 do 36 miesięcy. Przynajmniej 65 proc. budżetu należy przeznaczyć na szkolenie początkujących naukowców (mających nie więcej niż 4 lata doświadczeń po zakończeniu studiów wyższych) oraz na wymianę doświadczonych uczonych (doświadczenie naukowe w przedziale 4-10 lat).

Stypendia MC na szkolenie początkujących naukowców będą wspierały te uczelnie, instytuty badawcze, ośrodki szkolenia kadr naukowych i przedsiębiorstwa, które chcą wzmocnić swój potencjał szkoleniowy, np. poprzez szkolenia doktorantów. Kontrakty będą przyznawane pojedynczym placówkom lub kilku współpracującym ze sobą partnerom z jednego kraju albo też międzynarodowym konsorcjom (min. 3 instytucje z 3 krajów). Otrzymane w ich ramach fundusze pozwolą na finansowanie stypendiów początkującym naukowcom, przyjeżdżającym na okres od 3 do 36 miesięcy.

Stypendia MC służące transferowi wiedzy będą służyły tym uczelniom, instytutom badawczym i przedsiębiorstwom ze wszystkich regionów i krajów UE oraz krajów stowarzyszonych, które chcą uruchomić nową tematykę badań i rozwinąć swój potencjał naukowy. Dwa typy stypendiów umożliwią doświadczonym uczonym, z co najmniej 4-letnim doświadczeniem, przekazanie swojej wiedzy, umiejętności i metod badawczych:
• Stypendia rozwojowe. Priorytet w przyznawaniu kontraktów będą miały kraje kandydujące oraz słabo rozwinięte regiony UE, poprzez przeznaczenie na sfinansowanie otrzymanych od nich projektów do wysokości 70 proc. budżetu tej akcji. Stypendia trwające od 2 do 24 miesięcy będą przeznaczone dla przyjeżdżających doświadczonych naukowców. Nie więcej niż 50 proc. przyznanego budżetu będzie można przeznaczyć na wysyłanie własnych pracowników (od 2 do 12 miesięcy) do z góry określonych w projekcie instytucji.
• Stypendia współpracy pomiędzy przemysłem a instytucjami badawczymi mają na celu nawiązanie współpracy pomiędzy przedsiębiorstwem a placówką naukową z dwóch różnych krajów (konsorcja mogą być oczywiście większe). Dadzą tym samym możliwość obustronnej wymiany pracowników (w tym również np. pracowników technicznych), których pobyt w instytucji partnerskiej może trwać do 2 lat.

Konferencje i kursy szkoleniowe MC. Mają one głównie na celu wspieranie początkujących badaczy w zdobywaniu wiedzy, choć istnieją również możliwości zapraszania doświadczonych naukowców (do 10 lat pracy naukowej). Przewiduje się dofinansowanie w następujących dwóch przypadkach: wsparcie serii konferencji i/lub kursów szkoleniowych, np. szkół letnich, kursów laboratoryjnych (minimum 4 imprezy w okresie 48 miesięcy), zaproponowanych przez jednego organizatora oraz wsparcie uczestnictwa młodych badaczy w dużych konferencjach.

II. Stypendia, o które ubiegają się indywidualni naukowcy, tzw. Stypendia Indywidualne

Mają one ułatwiać osiąganie samodzielności badawczej i dojrzałości zawodowej. Wniosek o przyznanie stypendium przygotowują wspólnie instytucja przyjmująca i stypendysta, przy czym kontrakt jest zawsze podpisywany pomiędzy Komisją Europejską a instytucją. Stypendystami mogą być naukowcy z co najmniej 4-letnim doświadczeniem badawczym lub posiadający tytuł doktora. Na stypendia indywidualne można pojechać do każdej instytucji prowadzącej badania naukowe, bez względu na to, czy brała ona lub bierze udział w badawczych programach europejskich.

Europejskie stypendia MC umożliwią najbardziej obiecującym naukowcom z UE i krajów stowarzyszonych podjęcie badań (od 12 do 24 miesięcy) w instytucjach europejskich krajów członkowskich i stowarzyszonych z UE.

Stypendia wyjazdowe MC są przyznawane naukowcom z UE i krajów stowarzyszonych na pracę w uznanych centrach badawczych, w tzw. krajach trzecich. Wymagane jest sporządzenie spójnego programu badawczego, obejmującego pierwszą fazę badań za granicą (od 12 do 24 miesięcy) i obowiązkową drugą fazę w Europie, której długość powinna wynosić średnio połowę pierwszego okresu. Warunkiem koniecznym jest powrót stypendysty do własnego kraju (preferowane) lub innego kraju europejskiego. Kontrakt jest podpisywany pomiędzy Komisją Europejską a instytucją, do której stypendysta powróci po zakończeniu fazy pierwszej.

Stypendia przyjazdowe MC mają zachęcić wysokiej klasy naukowców z krajów trzecich do podjęcia pracy badawczej w instytucjach europejskich (od 12 do 24 miesięcy), z myślą o rozwinięciu obopólnie korzystnej współpracy badawczej pomiędzy Europą i innymi kontynentami.

III. Promocja i uznawanie doskonałości

Przyznawane będą różnego typu granty służące promowaniu i nagradzaniu europejskich zespołów badawczych, zwłaszcza pracujących w nowych lub dopiero powstających obszarach badań, a także służące prezentowaniu osobistych osiągnięć uczonych europejskich w celu wspierania ich dalszego rozwoju i uznania międzynarodowego.

Granty MC dla najlepszych mają wspierać tworzenie i rozwój europejskich zespołów badawczych o najwyższym poziomie doskonałości. Grant będzie przyznawany na okres do 4 lat wybitnemu uczonemu, który stworzy zespół badaczy pracujących nad tematyką najbardziej aktualną lub interdyscyplinarną. Lider takiego zespołu będzie musiał mieć zapewnioną dużą autonomię w instytucji przyjmującej kraju członkowskiego lub kandydującego.

Katedry Marii Curie umożliwią powoływanie najlepszych uczonych na stanowiska wykładowców w dziedzinach istotnych z europejskiego punktu widzenia. Mają też przyciągać naukowców, którzy opuścili Europę i są zainteresowani rozwojem swojej kariery zawodowej w kraju europejskim. Będą przyznawane na okres do trzech lat, w ramach których uczony powinien przynajmniej 50 proc. swojego czasu przeznaczyć na wykłady, szkolenia i nadzorowanie prac naukowych, np. magisterskich czy doktorskich.

Nagrody MC dla najlepszych to nagrody naukowe dla badaczy, w przeszłości korzystających z programów szkoleniowych i stypendialnych Unii Europejskiej, które mogą oni przeznaczyć na własny rozwój zawodowy.

IV. Granty MC powrotne i reintegracyjne

Otrzymają je naukowcy z UE i krajów stowarzyszonych tuż po zakończeniu co najmniej dwuletniego stypendium Marii Curie albo innego rodzaju stypendium przyznawanego przez UE na prowadzenie badań w kraju macierzystym (preferowane) lub innym kraju europejskim. Instytucja przyjmująca będzie zobowiązana zatrudnić naukowca na zasadzie umowy o pracę, na co najmniej 2 lata i umożliwić mu prowadzenie prac badawczych. Podobny mechanizm będzie obejmował tych badaczy europejskich, którzy prowadzą pracę naukową poza Europą od co najmniej 5 lat.

SZUKANIE INFORMACJI I KONTAKTÓW

Szczegółowe informacje, formularze, zasady programu można oczywiście znaleźć na stronach internetowych Komisji Europejskiej, ale chyba najlepszym rozwiązaniem jest zapoznanie się z polską stroną, opracowaną i uaktualnianą przez Krajowy Punkt Kontaktowy, utworzony w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, odpowiedzialny, wraz z siecią regionalnych i lokalnych punktów, za realizację 6. Programu Ramowego w Polsce. Na stronie http://www.kpk.gov.p l znajdziemy szczegółowy opis poszczególnych stypendiów, zasad pisania wniosków i ich finansowania, organizowanych szkoleń i rezultatów polskich uczestników kolejnych konkursów.

Osoby prowadzące badania w zakresie biomedycyny i rehabilitacji zapraszamy na stronę projektu europejskiego „Fellows for Industry”, na której znajduje się katalog instytutów naukowych, uczelni, przedsiębiorstw z 12 krajów europejskich zainteresowanych przyjęciem naukowców na stypendia indywidualne Marii Curie: http://www.kpk.gov.pl . Jeżeli po przejrzeniu katalogu znajdą Państwo instytucję, którą ewentualnie byliby Państwo zainteresowani, to należy skontaktować się z podaną osobą i omówić możliwości przyjęcia w ramach stypendiów Marii Curie.

MOŻLIWOŚCI WYJAZDU NA STYPENDIUM NAUKOWE OD ZARAZ!

Pomimo że poprzedni, 5. Program Ramowy Unii Europejskiej już praktycznie się zakończył, istnieją w nim nadal duże możliwości wyjazdu na stypendium do krajów członkowskich UE dla młodych naukowców, szczególnie doktorantów oraz badaczy, którzy nie skończyli jeszcze 35. roku życia. Komisja Europejska podpisała bowiem w ostatnich latach 4-letnie kontrakty z instytucjami naukowymi, przedsiębiorstwami, w ramach których mogą one finansować przyjazdy i badania naukowców europejskich, czyli tzw. stypendia instytucjonalne. Z tych możliwości nadal mogą korzystać polscy uczeni, a droga do uzyskania stypendium jest naprawdę bardzo prosta i, jak okazało się w wielu przypadkach, niezwykle szybka (2-3 tygodnie).

Co zatem trzeba zrobić, aby podobnie, jak około 150 osób z naszego kraju, wyjechać i prowadzić badania w uznanych europejskich laboratoriach albo wziąć udział w konferencji? Młodych naukowców zapraszam na stronę internetową Komisji Europejskiej WWW.CORDIS.LU/IMPROVING/OPPORTUNITIES/. Udostępniono tu trzy bazy danych, zawierające spis zaakceptowanych przez KE instytucji. Są to: sieci badawczo-szkoleniowe (research training networks), stypendia Marii Curie (Marie Curie Fellowships – wyjazd możliwy tylko do krajów członkowskich UE) oraz konferencje (High-level scientific conferences). Przeszukuje się je wybierając odpowiednią dziedzinę naukową. Jeżeli znajdziemy interesującą nas instytucję, należy obejrzeć jej stronę internetową, na której powinny być informacje szczegółowe co do zakresu prowadzonych przez nią badań i wymogów, jakie należy spełnić, a następnie skontaktować się z podaną na stronie osobą. Wszystkie szczegóły co do stypendium uzgadniamy tylko z tą instytucją, bez udziału Komisji Europejskiej.

Kolejna możliwość to tzw. infrastruktury badawcze, dostępne każdemu uczonemu (nie liczy się kryterium wiekowe) zarówno w krajach członkowskich UE, jak i krajach stowarzyszonych. Droga ubiegania się o stypendium jest podobna, jak ta opisana powyżej. Natomiast informacje co do finansowanych przez Komisję Europejską instytucji należy szukać pod adresem: WWW.CORDIS.LU/IMPROVING/INFRASTRUCTURE/ACCESS.HTM .

Anna Wiśniewska jest koordynatorem programu Human Resources and Mobility w Krajowym Punkcie Kontaktowym 6. PR UE (http://www.kpk.gov.pl).

Komentarze