)
W Polsce mamy trudną sytuację na rynku pracy, duże bezrobocie i silną konkurencję. Pracodawcy wymagają od przyszłych pracowników doświadczenia oraz pewnych umiejętności. Wolontariat jest szansą dla ludzi chcących nabyć doświadczenie. Młodzi biorą udział w wolontariacie z chęci niesienia bezinteresownej pomocy ludziom w czasach, gdy panuje obojętność i niewrażliwość na drugiego człowieka. Co to jest wolontariat? Jakie są obowiązki i prawa wolontariuszy?
Większość studentów zdaje sobie sprawę z konieczności zdobywania doświadczenia zawodowego jak najwcześniej. Studenci, którzy nie mogą znaleźć płatnej pracy wakacyjnej, decydują się na pracę wolontariusza. Dobrowolna, nieodpłatna praca ochotnicza jest jednym z najpoważniejszych czynników umożliwiających rozwój sektora organizacji pozarządowych. W przypadku niektórych z nich stanowi ona warunek funkcjonowania, gdyż organizacje takie bądź w ogóle nie zatrudniają pracowników etatowych, bądź też zatrudnienie to obejmuje jedynie kilka osób niezbędnych do prowadzenia biura, a większość realizowanych zadań obciąża wolontariuszy.
Wolontariat jako zjawisko występował od początków ludzkości, z tym, że stosunkowo niedawno został nazwany. W Polsce rozwój wolontariatu pojawia się wraz z rozwojem sektora organizacji pozarządowych na początku lat dziewięćdziesiątych. Wcześniej sytuacja prawna wolontariuszy nie była uregulowana. Dopiero 24 kwietnia 2003 roku Sejm RP uchwalił ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W Dziale III ustawy znalazły się przepisy określające prawa i obowiązki wolontariuszy oraz organizacji i instytucji mogących korzystać z ich świadczeń. Na tej podstawie wolontariusze mogą świadczyć pracę na rzecz: organizacji pozarządowych (w tym organizacji pożytku publicznego), organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych podległych tym organom, z wyłączeniem jednostek prowadzących działalność gospodarczą.
Świadczenia wolontariuszy, czas wykonywanych zadań powinny zostać określone w porozumieniu zawartym między korzystającym a wolontariuszem. Istnieje jednak możliwość rozwiązania tego porozumienia. Natomiast jeżeli świadczenie wolontariusza wykonywane jest przez okres dłuższy niż 30 dni, porozumienie powinno być sporządzone na piśmie. Wolontariat jest pracą bez wynagrodzenia, co nie powoduje zwolnienia korzystającego ze świadczeń na pokrycie kosztów ponoszonych przez wolontariusza związanych z podróżą służbową i dietami. Z takiego obowiązku może go zwolnić sam wolontariusz, ale zwolnienie to musi mieć formę pisemną. Jednakże nie ma żadnych przeszkód, aby zatrudniający finansował niezbędne koszty związane z wykonywaniem świadczenia, na przykład szkolenia. Każdy wolontariusz, niezależnie od posiadanego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), ma prawo do ubezpieczenia w tym zakresie. Jeśli jego świadczenie trwa nie dłużej niż 30 dni, ubezpieczenie NNW opłaca korzystający. Podobnie w przypadku zawarcia porozumienia na czas nieokreślony, korzystający wykupuje polisę NNW na pierwszych 30 dni. W przypadku porozumienia na czas określony powyżej 30 dni, obowiązek wynikający z tego ubezpieczenia przejmuje na siebie państwo. Ustawa nie nakłada na wolontariusza szczególnych obowiązków. Jedynie jeden z artykułów mówi o jego kwalifikacjach, które muszą być odpowiednie do rodzaju wykonywanych świadczeń. Z ustawy wynika, że wolontariusze nie mogą świadczyć pomocy na rzecz firm oraz osób indywidualnych. Wolontariusz chcący korzystać z praw wynikających z ustawy i jednocześnie pomagać osobom indywidualnym, powinien to czynić za pośrednictwem organizacji lub instytucji działających na rzecz osób indywidualnych.
Można wyróżnić kilka rodzajów wolontariatu. Wolontariat stały to taki, w którym ochotnicy w sposób ciągły współpracują z daną organizacją i wykonują na jej rzecz określone prace. Najczęściej wolontariusze stali pracują w domach pomocy, hospicjach, świetlicach środowiskowych itp. Jest to praca wykonywana regularnie i między wolontariuszem a korzystającym ze świadczenia podpisywane jest najczęściej porozumienie o współpracy.
Drugi rodzaj to wolontariat akcyjny. Wolontariusze zatrudniani są do pomocy przy jednorazowej albo cyklicznej akcji, która odbywa się raz na pół roku lub raz na kwartał. Takim wolontariatem jest zbiórka pieniędzy na Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy lub inne zbiórki na rzecz osób poszkodowanych.
Wolontariat zagraniczny jest pracą wykonywaną poza granicami naszego kraju. W jego ramach prowadzone są międzynarodowe wymiany wolontariuszy. Młodzi ludzie wyjeżdżają na międzynarodowe „workcampy”, które są szczególną formą służby wolontariackiej. „Workcampy” gromadzą ludzi z różnych krajów, różnych religii oraz o różnym pochodzeniu. Młodzi ludzie pracują nad kilkutygodniowymi projektami o szczególnym znaczeniu dla społeczności lokalnych i organizacji wolontariackich. Zadaniem „workcampów” jest pomoc i zachęta instytucji lokalnych do kontynuowania projektu po jego zakończeniu. Jeszcze inną formą wolontariatu zagranicznego są misje. Wolontariusze wyjeżdżają do krajów najbardziej potrzebujących pomocy. Często pracują w domach dziecka, prowadzą półkolonie i grupy terapeutyczne.
Wolontariat jest również sposobem na odbycie praktyk studenckich i staży, a korzyści związane z wykonywaniem pracy zależą od motywacji samego wolontariusza. Praca wolontarystyczna jest często istotnym elementem w poszukiwaniu przyszłej pracy. Pracodawcy coraz częściej poszukują pracowników, którzy pracowali na rzecz organizacji pozarządowych i nabyli pewnych umiejętności i doświadczenia.
Wolontariat jest również okazją do ciekawych wyjazdów zagranicznych. Organizacje pozarządowe i instytucje publiczne organizują takie wyjazdy dla wolontariuszy. Kryteria pracy wolontarystycznej nie są zbyt wygórowane, ale liczą się chęci, aktywność i zaangażowanie. Ważnym elementem jest znajomość podstaw języka kraju, do którego się wyjeżdża lub języka angielskiego. Zdarzają się programy, w których organizacja funduje wolontariuszom przed wyjazdem kilkutygodniowy kurs języka. Praca za granicą to nie tylko zdobycie doświadczenia, ale również podszkolenie języka, poznanie innej kultury oraz nawiązanie nowych znajomości.
Jedną z organizacji, która rekrutuje wolontariuszy za granicę, jest Salezjański Wolontariat Misyjny „Młodzi Światu”, skupiający osoby świeckie, które w sposób czynny starają się angażować w prace na rzecz najuboższych z krajów misyjnych. Powstał z inicjatywy księży salezjanów oraz grupy młodzieży. W 1997 roku Salezjański Wolontariat Misyjny rozpoczął swoją działalność jako Koło Misyjne przy Parafii św. Stanisława Kostki w Krakowie, a dwa lata później uzyskał statut stowarzyszenia i zaczął funkcjonować pod obecną nazwą. W grudniu 2004 uzyskał status organizacji pożytku publicznego.
Głównym celem stowarzyszenia jest organizowanie i niesienie pomocy osobom potrzebującym z najuboższych krajów świata. Realizowane jest to poprzez niesienie pomocy materialnej, personalnej i duchowej w placówkach misyjnych, szerzenie wiedzy o działalności misyjnej, prowadzenie programów pomocy najuboższym oraz promocja i organizacja wolontariatu.
Salezjański Wolontariat Misyjny jest pierwszym młodzieżowym wolontariatem misyjnym w strukturach salezjańskich w Polsce. Został on włączony pod opiekę Centrum Krajowego Duszpasterstwa Młodzieżowego z siedzibą w Krakowie. Na przełomie lat 1999-2000 została zrealizowana pierwsza wyprawa do placówek misyjnych w Kenii i Ugandzie. Wolontariusze biorący udział w programie pracowali na rzecz misji zapoznając się z problemami i potrzebami tamtych placówek. Poza tym wyjeżdżali do Rosji, służąc swoją pomocą w ośrodku salezjańskim, jak również uczestniczyli w misjach w Peru oraz Kenii.
Swoich wolontariuszy wysyła również na misje Polska Akcja Humanitarna. Została zarejestrowana w 1994 roku, jako organizacja pożytku publicznego. Pomaga poszkodowanym w wojnach i kataklizmach, zarówno w Polsce, jak i za granicą. Nadrzędnymi celami fundacji są: objęcie pomocą jak największej liczby krajów oraz zaangażowanie w niesienie pomocy ludziom, sprawna i profesjonalnie działająca organizacja, szybkie i efektywne reagowanie w sytuacjach kryzysowych oraz tworzenie i rozpowszechnianie wzorców niesienia pomocy.
Fundacja zakłada misje humanitarne na terenach pokonfliktowych lub dotkniętych ubóstwem. Pierwsza misja zagraniczna Polskiej Akcji Humanitarnej powstała w lutym 2000 w Kosowie. W tym samym roku w październiku została utworzona misja w Czeczenii, a w 2003 w Iraku.
W działania Polskiej Akcji Humanitarnej zaangażowani są wolontariusze i to oni w dużej mierze pomagają realizować jej programy. Niektórzy stale współpracują, inni tylko okazjonalnie podczas krótkotrwałych akcji, na przykład zbiórki, aukcje i koncerty. Są również tacy, którzy koordynują całe projekty. Wolontariusze biorą udział w realizacji programów: Edukacji Humanitarnej, Centrum Pomocy Uchodźcom, Misji Zagranicznych oraz Pomocy Repatriantom.
Rekrutację wolontariuszy za granicę prowadzi też Stowarzyszenie „Jeden Świat”, które powstało w 1992, a zarejestrowane zostało w 1994 w sądzie w Poznaniu. „Jeden Świat” jest organizacją pozarządową, działającą w ramach międzynarodowej organizacji Service Civil International.
Misją stowarzyszenia jest promocja idei pokoju i porozumienia między ludźmi poprzez wolontariat międzynarodowy i krajowy oraz edukację. Realizowane jest to poprzez: międzynarodowy wolontariat krótkoterminowy - dwu-trzytygodniowy - lub wolontariat długoterminowy. Projekty dotyczą wybranej dziedziny, na przykład opieki nad osobami starszymi, ekologii, pracy z dziećmi. Stowarzyszenie realizuje również program edukacyjny „Różni-Równi”, polegający na organizowaniu lekcji w szkołach, kampanii tematycznych oraz szkoleń i seminariów.
Wolontariat jest wspaniałą szansą na zdobycie nowych umiejętności i doświadczeń, rozwinięcia zainteresowań, zdobycia doświadczenia w nowych dziedzinach oraz wywarcia wpływu na zmiany społeczne. Ponadto może być również sposobem na samotność lub przetrwanie okresu bezrobocia.
Mgr Justyna Indulska jest absolwentką (i doktorantką) prawa w KUL, studiów podyplomowych public relations w Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie oraz zarządzania projektami europejskimi i prawa Unii Europejskiej w UMCS.
ogólnopolski miesięcznik