30 września rozstrzygnięto pierwszą edycję konkursu „Książka Historyczna Roku” o Nagrodę im. Oskara Haleckiego. Organizatorzy konkursu: Instytut Pamięci Narodowej, Polskie Radio S.A. i Telewizja Polska S.A., uczcili pamięć wybitnego historyka polskiego, skazanego przez komunistyczne władze na naukowy niebyt w Polsce. Konkurs odbywał się w dwóch kategoriach: najlepsza książka naukowa opisująca losy Polski i Polaków w okresie PRL oraz najlepsza książka popularnonaukowa poświęcona historii Polski w XX wieku.
W skład jury wchodziło po dwóch przedstawicieli każdego z organizatorów konkursu. IPN reprezentowali profesorowie Piotr Franaszek i Tomasz Gąsowski, historycy z UJ. Przedstawicielami Polskiego Radia S.A. byli w prof. Andrzej Nowak, historyk z UJ oraz dr Jerzy Targalski, wiceprezes Polskiego Radia, historyk, politolog i publicysta. Z ramienia Telewizji Polskiej S.A. w jury zasiadali profesorowie Andrzej Chwalba, historyk z UJ i Wiesław Wysocki, historyk z UKSW w Warszawie.
Konkurs miał dwa etapy. W pierwszym wyłoniono 13 pozycji nominowanych do nagrody, 5 w pierwszej kategorii i 8 w drugiej. Nominacje do nagrody – ogłoszone w czerwcu – w kategorii najlepsza książka naukowa otrzymały prace: B. Brzostek, Za progiem. Codzienność w przestrzeni publicznej Warszawy lat 1955−1970; S. Ligarski, W zwierciadle ogłoszeń drobnych. Życie codzienne na Śląsku w latach 1945−1949; R. Wnuk (red.), Atlas polskiego podziemia niepodległościowego w latach 1944−1956; B. Szaynok, Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944−1968; D. Węgrzyn, Aparat bezpieczeństwa państwa wobec środowisk narodowych na Górnym Śląsku i Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1945−1956.
W kategorii książki popularnonaukowej nominowano prace: J. Cisek, Józef Piłsudski (Świat Książki); M. Grajek, Enigma – bliżej prawdy (Rebis); R. Gretzinger, W. Matusiak, Polacy w obronie Wielkiej Brytanii (Rebis); T. Isakowicz−Zaleski, Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej (Znak); P. Osęka, Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944−1956 (Trio); J. Szarek, Czarne juwenalia. Opowieść o Studenckim Komitecie Solidarności (Znak); J. Szcześniak, Frantic 7: amerykańska pomoc dla Powstania Warszawskiego, relacje, dokumenty, wspomnienia (Książka i Wiedza); R. Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944−1990 (Wyd. Literackie).
Za najlepszą książką naukową, opisującą losy Polski i Polaków w okresie PRL jury uznało Atlas polskiego podziemia niepodległościowego w latach 1944−1956 pod redakcją dr. Rafała Wnuka, opublikowany przez lubelski Oddział IPN. Ta sama książka została wytypowana przez głosujących via Internet do Nagrody Czytelników w tej kategorii. W kategorii książki popularnonaukowej, jury uhonorowało Nagrodą Haleckiego książkę prof. Ryszarda Terleckiego (Instytut Historii PAN) Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990 (Wydawnictwo Literackie). Nagrodę Czytelników w tej kategorii zdobyła książka Enigma – bliżej prawdy Marka Grajka (Wydawnictwo Rebis). Laureaci podzielili między siebie pulę nagród wynoszącą 150 tys. zł.
Podczas wręczania nagrody w Belwederze prezydent Lech Kaczyński mówił m.in. o przywracaniu pamięci historycznej i potrzebie prowadzenia polityki historycznej. Gratulując laureatom prezydent podkreślił, że nagrodzone prace opisują losy tych, którzy walczyli o Polskę oraz tych, którzy walczyli z tymi, którzy walczyli o Polskę.
Patronem konkursu jest wybitny historyk prof. Oskar Halecki (1891–1973). Był twórcą pojęcia Europy Środkowowschodniej i wybitnym badaczem dziejów tej części kontynentu europejskiego. Wprowadził do obiegu naukowego pojęcia epok śródziemnomorskiej, europejskiej i atlantyckiej. Był znakomitym badaczem dziejów Kościoła (m.in. autorem biografii Piusa XII). Wykładał w wielu uniwersytetach: obok UW m.in. w paryskiej Sorbonie i jezuickim Uniwersytecie Fordham. Pełnił funkcję dyrektora Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku. Skazany w Polsce na naukowy niebyt przez komunistyczne władze, był w XX wieku (i jest nadal) najczęściej na świecie cytowanym polskim historykiem. Konkurs stał się okazją do przypomnienia dorobku tego wybitnego uczonego.
ogólnopolski miesięcznik